Konflikty są naturalnym elementem życia społecznego, również w społeczności szkolnej. Szkoła powinna wspierać uczniów w rozwijaniu umiejętności komunikowania się, rozwiązywania problemów i budowania prawidłowych relacji. [1]
Jednym ze sposobów konstruktywnego rozwiązywania konfliktów są mediacje rówieśnicze. Czym są mediacje rówieśnicze?
Mediacja rówieśnicza to sposób rozwiązywania konfliktu, w którym uczniowie pozostający w sporze, przy wsparciu odpowiednio przygotowanego mediatora — ucznia, poszukują rozwiązania możliwego do zaakceptowania przez obie strony. [2]
Mediator nie rozstrzyga, kto ma rację, nie wskazuje winnego i nie narzuca rozwiązania. Pomaga uczestnikom konfliktu w spokojnej rozmowie, wzajemnym wysłuchaniu i poszukiwaniu porozumienia. [2]
Podstawowymi zasadami mediacji są w szczególności dobrowolność, poufność, bezstronność i neutralność mediatora. [2]
Jak przebiega mediacja?
W praktyce mediacja rówieśnicza może obejmować:
- zgłoszenie konfliktu,
- ocenę, czy sprawa nadaje się do mediacji,
- dobrowolną zgodę uczestników,
- spotkanie mediacyjne,
- wspólne poszukiwanie rozwiązania,
- zawarcie porozumienia — jeżeli strony je osiągną. [2]
Zgodnie ze standardami Ministerstwa Sprawiedliwości mediacja rówieśnicza powinna odbywać się w warunkach zapewniających uczniom spokój, bezpieczeństwo i poufność, a mediatorzy powinni działać pod opieką dorosłego nauczyciela — mediatora. [2]
Należy pamiętać, że nie każdy konflikt nadaje się do mediacji.
Mediacja nie może zastępować działań szkoły podejmowanych w celu ochrony ucznia.
Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje związane z przemocą, zagrożeniem bezpieczeństwa, znaczną nierównowagą sił, uporczywym nękaniem lub podejrzeniem popełnienia czynu zabronionego. W takich przypadkach priorytetem szkoły jest zapewnienie bezpieczeństwa uczniowi i podjęcie działań wynikających z przepisów prawa oraz obowiązujących procedur. [3]
Mediacja nie może również prowadzić do pomijania obowiązków wynikających ze standardów ochrony małoletnich, w tym obowiązku reagowania na podejrzenie krzywdzenia dziecka. [3]
Co daje mediacja rówieśnicza?
Odpowiednio przygotowany program mediacji może wspierać rozwój:
- umiejętności komunikowania się,
- odpowiedzialności za własne zachowanie,
- szacunku dla drugiej osoby,
- umiejętności rozwiązywania konfliktów bez przemocy,
- poczucia sprawczości i odpowiedzialności za społeczność szkolną.
Mediacje rówieśnicze mogą zatem stanowić element działań wychowawczych i profilaktycznych szkoły, wspierających budowanie kultury dialogu i wzajemnego szacunku.
Ważne
Mediacja oznacza stworzenie przestrzeni do dialogu tam, gdzie jest to bezpieczne i właściwe. Bezpieczeństwo i dobro ucznia zawsze są na pierwszym miejscu.
Źródła:
- [1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 820, z późn. zm.),
w szczególności art. 1, dotyczący m.in. wspomagania przez szkołę wychowawczej roli rodziny, wspierania rozwoju uczniów oraz zapewniania bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki. - [2] Ministerstwo Sprawiedliwości, Standardy prowadzenia mediacji rówieśniczej, mediacji w konfliktach rówieśniczych i szkolnej, w szczególności standardy dotyczące dobrowolności, poufności, bezstronności, warunków prowadzenia mediacji oraz udziału dorosłego nauczyciela – mediatora.
- [3] Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 110, z późn. zm.), art. 22b i art. 22c, dotyczące obowiązku wprowadzenia standardów ochrony małoletnich oraz zasad i procedur interwencji w przypadku podejrzenia krzywdzenia małoletniego.
- [4] Ministerstwo Sprawiedliwości, Mediacja szkolna i rówieśnicza — materiały informacyjne i metodyczne dotyczące organizacji mediacji w środowisku szkolnym.
- [5] Rzecznik Praw Dziecka, „Zaktualizować standardy mediacji szkolnej i rówieśniczej”, 16 września 2026 r. – informacja o spotkaniu poświęconym ewaluacji i aktualizacji standardów.
Uwaga: Standardy mediacji rówieśniczej opracowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości należy traktować jako materiał metodyczny i standard dobrych praktyk, a nie jako samodzielną podstawę prawną obowiązku prowadzenia mediacji w szkole. Dokument ten jest obecnie przedmiotem ewaluacji – 16 września 2026 r. Biuro Rzeczniczki Praw Dziecka poinformowało o pracach nad aktualizacją standardów. [5]