Mediacja jest procesem, w którym uczestniczy bezstronna osoba trzecia. Jest nią mediator, który udziela pomocy uczestnikom konfliktu, ale nie pozbawia ich prawa do podejmowania decyzji. Mediator jest osobą godną zaufania, która pomaga stronom polubownie rozwiązać konflikt.
Kto może być mediatorem w szkole?
Mediatorem w szkole może być pedagog lub psycholog szkolny; do ich zadań, określonych w rozporządzeniu w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, należy m.in. inicjowanie i prowadzenie działań mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych.[1] Materiały dotyczące mediacji szkolnych udostępniane przez Ministerstwo Sprawiedliwości wskazują, że mediatorem może być także odpowiednio przygotowany nauczyciel posiadający kompetencje mediatora.[2] W konfliktach rówieśniczych mediatorem może być również uczeń – mediator rówieśniczy – który uzyskał niezbędne kompetencje, czyli wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji rówieśniczej, potwierdzone dyplomem szkoły lub innej instytucji uznanej przez szkołę, cieszącej się zaufaniem społecznym.[2]
Jaka jest rola mediatora?
Rola mediatora polega na zarządzaniu procesem rozmowy. Mediator pozostaje bezstronny wobec stron i neutralny wobec przedmiotu sporu; ułatwia komunikację, wspiera strony w przejściu przez konflikt, porządkuje rozmowę i dba o równe prawo do głosu. Mediator dba, aby strony słuchały się nawzajem, nie przerywały sobie i mogły bezpiecznie wyrazić swoje emocje oraz potrzeby. Nie ocenia, nie narzuca rozwiązań, a jedynie pomaga stronom w samodzielnym znalezieniu rozwiązania. Jest strażnikiem procedury i przestrzegania zasad mediacji. Czuwa nad tym, aby spotkanie przebiegało zgodnie z kluczowymi zasadami: dobrowolności, poufności oraz bezstronności i neutralności.[3] Zadaje pytania otwarte i porządkujące, skłaniające uczestników do refleksji. Pomaga realistycznie ocenić, czy proponowane porozumienie jest możliwe do zrealizowania. Na koniec mediator pomaga sformułować i spisać jasne ustalenia, które strony mogą potwierdzić podpisami.
Fakty i mity na temat mediacji
- ❌ Mit: „Mediator rozstrzyga spór”.
- ✅ FAKT: Mediator wspiera dialog i pomaga stronom wypracować porozumienie.
- ❌ Mit: „Mediacja jest obowiązkową procedurą.”
- ✅ FAKT: Mediacja wymaga zgody wszystkich stron konfliktu. Jest dobrowolna – każda ze stron może w każdym momencie zrezygnować z udziału w mediacji.
- ❌ Mit: „Mediator staje po stronie poszkodowanego.”
- ✅ FAKT: Mediator zachowuje bezstronność wobec stron sporu i neutralność wobec przedmiotu sporu; nie wskazuje winnych.
- ❌ Mit: „Mediacja to forma kary lub procedury dyscyplinarnej.”
- ✅ FAKT: Mediacja skupia się na przyszłości, relacjach i polubownym rozwiązaniu problemu.
- ❌ Mit: „Mediator przekazuje wszystkie informacje dyrektorowi i innym nauczycielom.”
- ✅ FAKT: Treść rozmów jest co do zasady objęta zasadą poufności.
Poufność nie jest jednak bezwzględna: oficjalne standardy mediacji szkolnych przewidują m.in. obowiązek przekazania opiekunowi szkolnego klubu mediatorów informacji o określonych poważnych zagrożeniach ujawnionych podczas mediacji. Po zakończeniu mediacji mediator sporządza protokół zawierający wynik mediacji i doręcza go stronom oraz dyrektorowi szkoły; ugodę zamieszcza się w protokole albo do niego załącza.[3]
Źródła:
- [1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1798) – § 24 pkt 6.
- [2] Ministerstwo Sprawiedliwości, Mediacja szkolna i rówieśnicza, Materiały dla mediatora.
- [3] Ministerstwo Sprawiedliwości, Mediacja szkolna i rówieśnicza, Standardy prowadzenia mediacji rówieśniczej, mediacji w konfliktach rówieśniczych i szkolnej.