14 października 2013

MEN informuje: Opowiedź na pytania dotyczące pobierania opłat od rodziców dzieci w przedszkolach publicznych

Warszawa, 2013‐​10‐​09

DKOW​.WEPW​.5015​.21​.2013​.ER

Pani
Małgorzata Muzoł
Świętokrzyski Kurator Oświaty

Szanowna Pani Kurator,

odpowiadając na pismo przesłane do Ministerstwa Edukacji Narodowej, dotyczące pobierania opłat od rodziców dzieci w przedszkolach publicznych, uprzejmie wyjaśniam:

Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 827), potocznie zwana „ustawą przedszkolną”, wprowadziła od dnia 1 września 2013 r. ograniczenie w możliwości pobierania przez przedszkola publiczne opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego w czasie przekraczającym czas bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki, przewyższających kwotę 1 zł za godzinę zajęć. Głównym celem ustawy przedszkolnej jest zniesienie barier w upowszechnianiu wychowania przedszkolnego i zagwarantowanie każdemu dziecku uczęszczającemu do przedszkola dostępu do oferty zajęć prowadzonych przez przedszkole bez względu na status materialny rodziny. Zagwarantowanie takiej oferty należy do zadań samorządów gminnych i dyrektorów przedszkoli.

Aby ułatwić gminom realizację tego zadania, w tym także organizację zajęć dodatkowych, od września 2013 r. gminy otrzymują dotację z budżetu państwa. W tym roku do gmin trafi łącznie prawie 504 mln zł, z czego:

  • 171,2 mln zł na rekompensatę wpływów do gmin z tytułu zmniejszonych opłat wnoszonych przez rodziców (średnio w kraju stanowi to około 1/​3 wysokości dotacji),
  • 332,4 mln zł na rozwój wychowania przedszkolnego, w tym poszerzanie oferty edukacyjnej przedszkoli, między innymi, poprzez uatrakcyjnienie form realizacji podstawy programowej i organizację zajęć dodatkowych, a także tworzenie nowych miejsc wychowania przedszkolnego (średnio w kraju stanowi to około 2/​3 wysokości dotacji).

Należy podkreślić, że opłata za korzystanie z wychowania przedszkolnego nie obejmuje tylko zajęć wykraczających poza podstawę programową. Wynika to z nowelizacji ustawy o systemie oświaty z dnia 5 sierpnia 2010 r. (Dz. U. Nr 148, poz. 991), która zmieniła dotychczasową zasadę ustalania opłat za świadczenia przedszkoli, zgodnie z którą, przedszkole mogło pobierać opłaty tylko za zajęcia wykraczające poza podstawę programową, wprowadzając możliwość pobierania odpłatności za każdą godzinę zajęć realizowanych ponad czas bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki ustalony przez radę gminy, nie krótszy niż 5 godzin dziennie. Wspomniane na wstępie ograniczenie możliwości pobierania opłat przewyższających 1 zł za godzinę zajęć dotyczy zatem wszystkich zajęć realizowanych przez przedszkole poza czasem bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki, w tym także zajęć dodatkowych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa rodzice nie mogą płacić za te zajęcia więcej niż 1 zł, niezależnie od tego, w jaki sposób będą one prowadzone.

Wyjaśniam również, że w każdym przedszkolu realizowany jest obowiązkowo program wychowania przedszkolnego, który uwzględnia podstawę programową wychowania przedszkolnego (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół – Dz. U. poz. 977).

Zgodnie z przepisami ramowego statutu przedszkola publicznego statut przedszkola powinien określać, między innymi, organizację zajęć dodatkowych. Zajęcia te powinny być realizowane z uwzględnieniem w szczególności potrzeb i możliwości rozwojowych dzieci i być dostępne dla każdego dziecka uczęszczającego do danego przedszkola.

Należy zdecydowanie podkreślić, że podstawa programowa obejmuje bardzo wiele treści, które nakazują nauczycielowi prowadzenie różnorodnych zajęć edukacyjnych i wychowawczych, rozwijających osobowość dziecka w wieku przedszkolnym, dostosowując te zajęcia do jego możliwości i potrzeb. Zajęcia takie, jak zajęcia umuzykalniające, taneczne, plastyczne, sportowe itp. znajdują się w podstawie programowej. Ich realizacja należy do obowiązków przedszkola. Wszystkie zajęcia organizowane przez dane przedszkole, są realizowane w ramach jego zadań statutowych, a za realizację tych zadań odpowiada dyrektor przedszkola, a także organ prowadzący przedszkole.

Wyjaśnić jednocześnie należy, że decyzje w zakresie organizacji pracy przedszkola, w tym o powierzeniu nauczycielowi prowadzenia określonych zajęć, podejmuje dyrektor, który stosownie do art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami.

W ramach realizacji statutowych zadań przedszkola, dyrektor organizując między innymi zajęcia dodatkowe, może więc powierzyć ich prowadzenie nauczycielom zatrudnionym w przedszkolu, zatrudnić nowych nauczycieli, posiadających odpowiednie kompetencje do prowadzenia konkretnych zajęć, podpisać umowę z podmiotem zewnętrznym na prowadzenie tych zajęć (nie zwalnia to dyrektora przedszkola z obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa dzieci i opieki nad nimi).

Tak więc, przedszkole nadal może i powinno rozszerzać swoją statutową ofertę edukacyjną, uwzględniając potrzeby i możliwości rozwojowe dzieci. Różnorodność tej oferty zależy w głównej mierze od inicjatywy i aktywności dyrektorów przedszkoli.

Wprowadzone od nowego roku szkolnego zmiany nie „zabraniają” prowadzenia dodatkowych zajęć przez przedszkola. Zmiany te mają na celu wyeliminowanie częstych praktyk żądania od rodziców podwójnego finansowania zajęć tj. ponoszenia opłat ustalonych przez gminę oraz dodatkowych opłat pobieranych przez przedszkole.

Wszystkie zajęcia (w tym tzw. dodatkowe) w przedszkolu publicznym muszą być finansowane z budżetu przedszkola i nie mogą wiązać się z ponoszeniem dodatkowych opłat przez rodziców.

Dyrektor przedszkola może również wynająć podmiotowi zewnętrznemu salę/​pomieszczenie na prowadzenie działalności edukacyjnej. W tym przypadku działalność ta nie może kolidować z pracą przedszkola.

Natomiast status rady rodziców został określony przepisem art. 53 cyt. ustawy
o systemie oświaty, stanowiącym, że w szkołach/​przedszkolach i placówkach działają rady rodziców, które reprezentują ogół rodziców uczniów. Rada jest jednym ze społecznych organów w systemie oświaty.

Do kompetencji rady rodziców, należy m.in. uchwalanie w porozumieniu z radą pedagogiczną:

  • a) programu wychowawczego przedszkola obejmującego wszystkie treści i działania o charakterze wychowawczym skierowane do uczniów, realizowanego przez nauczycieli,
  • b) programu profilaktyki dostosowanego do potrzeb rozwojowych uczniów oraz potrzeb danego środowiska, obejmującego wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców (art. 54 ust. 2 cyt. ustawy o systemie oświaty).

Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o systemie oświaty, działająca w przedszkolu rada rodziców może występować do dyrektora i innych organów przedszkola, organu prowadzącego przedszkole oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach przedszkola.

W celu wspierania działalności statutowej przedszkola, rada rodziców może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł, określając równocześnie – w uchwalonym regulaminie | zasady ich wydatkowania (art. 54 ust. 8 ustawy o systemie oświaty). W zasadach tych może więc wskazać, że środki te będą przeznaczone na „zabawy, imprezy okolicznościowe, koncerty muzyczne, wycieczki itp.” Powyższe wydarzenia mogą odbywać się w czasie pobytu dziecka w przedszkolu.

Należy również zauważyć, że rada rodziców nie ma osobowości prawnej i nie może samodzielnie występować w obrocie prawnym.

Reasumując, organizacja odbywania przez dzieci zajęć w przedszkolu należy do dyrektora przedszkola, który kieruje jego działalnością, sprawuje nadzór pedagogiczny, sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne (art. 39 ust. 1 cyt. ustawy o systemie oświaty).

Z poważaniem,
Anna Wesołowska
Zastępca Dyrektora Departamentu
Kształcenia Ogólnego i Wychowania